Dit jaar stond het jaarlijkse symposium over duurzaamheid in het MBO in het teken van de Whole School Approach. Daarnaast stond het handelingsperspectief centraal. In de week van 7-11 december werden er dagelijks 2 webinars verzorgt over verschillende onderdelen van de WSA in het MBO. De week werd afgesloten met een slotdebat en de uitreiking van de SustainaBul MBO 2020.

De workshops die gegeven werden zijn terug te zien op ons YouTube kanaal. Hier volgt een lijstje en daaronder de samenvattingen:

  • Green Office - Hoe wordt je school een leerwerkbedrijf voor duurzaamheid en wat levert dit op?
  • Praat over het klimaat: het gesprek aangaan over duurzaamheid in de school
  • Naar een integrale procesaanpak van SDG’s in het mbo-onderwijs
  • Scholing van docenten met betrekking tot duurzaamheid: een nieuwe uitdaging
  • Hoe maak je ruimte voor inclusiviteit op je school en hoe breng je dit over aan je studenten?
  • Een challenge als instrument om studenten actief met duurzaamheid aan de slag te laten gaan
  • Samen met de drie O’s (Onderwijs, Overheid en Ondernemers) werken en leren aan de SDG's
  • Positionering van je je school in relatie tot duurzaamheid
  • Slotevent met uitreiking SustainaBul MBO 2020, poll publieksprijs, debat en muziek

Terugblik webinars

Green Office - Hoe wordt je school een leerwerkbedrijf voor duurzaamheid en wat levert dit op? 

door Dieuwertje Westerbaan (projectleider duurzaamheid ROC van Amsterdam en Flevoland) ism studenten

Duurzaam doen en zichtbaar te maken dat het kan geeft inspiratie. ROC van Amsterdam en Flevoland (ROCvAF) creëerde een Green Office (GO) als leerwerkplek en maakte daarmee de student aanjager van duurzaamheid in de school. Zo werkt het ROCvAF samen met de student als opdrachtgever en het ‘intern geweten’ van haar beleid. In deze sessie nemen Dieuwertje Westerbaan en studenten van het het ROCvAF je mee in het verhaal van hun GO. Ze gaan in op hun motivatie, successen en obstakels. Ze zijn benieuwd naar hoe andere MBO’s hun studenten betrekken bij een duurzame toekomst.

Bekijk hier de webinar terug

-------------------------------------------------------------------------------------------------------------
Praat over het klimaat: het gesprek aangaan over duurzaamheid in de school 

door Tessa Kramer (duurzaamheidscoach Mediacollege Amsterdam) ism de Jonge Klimaatbeweging 

Tips van Tessa Kramer:

• Er zijn onbewuste psychologische processen die in werking treden bij het bespreken van klimaatverandering.
• De manier waarop je het verhaal verpakt (positief, dichtbij) heeft een activerende werking en omzeilt die psychologische mechanismen.
• Zorg dat je het onderwerp van verschillende kanten belicht, conform de segmentatie van je doelgroep, zodat jouw verhaal bij iedereen resoneert.
• Maak onderscheid tussen feiten en meningen en help de student bij het vormen van die eigen mening (waar halen ze hun informatie?).
• Als docent faciliteer je het gesprek, zonder oordeel of mening. Desgewenst spreek je grondregels af hoe met emotioneel beladen onderwerpen om te gaan in de klas.
• Maak gebruik van de groepsdynamiek om te wisselen tussen bepaalde sentimenten (van ‘zwaar’ of ernstig zorgen maken naar ‘licht’ of relaxt).

Tips van de Jonge Klimaatbeweging:

Aan iedereen die met studenten het gesprek wil aangaan over het klimaat en duurzaamheid geven we de volgende tips mee:
1. Kleine stapjes – maak het doel niet te groot.
2. Eerst voorkennis activeren en de klas leren kennen – wat weten en denken ze al?
3. Blijf zo dicht mogelijk bij de belevingswereld.
4. Combinatie van confronterende en hoopvolle kennis.
5. Onderscheid feiten van meningen!
6. Blijf zoveel mogelijk neutraal en faciliteer het gesprek.
7. Verplaats je in de doelgroep.

Wil je op de hoogte blijven van de JKB on Tour? Laat via dit formulier weten dat je interesse hebt.

Bekijk hier de webinar terug

---------------------------------------------------------------------------------------------------------
Naar een integrale procesaanpak van SDG’s in het mbo-onderwijs 

door Dominique Derks (practor Duurzaam Denken, Duurzaam Doen Friesland College)

  • Opgave Dominique als practor Duurzaam Denken/Duurzaam Doen: integreer alle 17 werelddoelen in het onderwijs. 
  • Waarom SDGs in mbo? Maatschappelijke opgave van onderwijs, belang toekomstige generaties, persoonlijke ontwikkeling. 
    • Mbo kwalificeert voor beroep, plek in de samenleving en loopbaan. SDGs kunnen een plek krijgen in alle drie.
  • Tip 1: Onderzoek waar de SDGs aansluiten bij de visie en/of de koers van de school.
    • T-shaped professional: sterk vakmanschap (specialistische kennis) én praktische wereldburger (generalistische kennis/verbindend vermogen). SDGs passen heel goed in generalistische stuk.
  • Tip 2: Onderzoek welke ontwikkelingen gaande zijn (binnen de school) waar je bij kunt aansluiten.
    • Bij Friesland College: brede basislijn burgerschap, gestart schooljaar 2019-2020. Kennis wordt verzameld in de werkgroep met docenten. Doel van burgerschapsvorming om vaardigheden, houding en kennis op te doen om persoonlijk leiderschap te ontwikkelen.
    • Aansluiten bij de student, vakmanschap en burgerschap hand in hand, geen ‘one size fits all’ mentaliteit.
    • 7 thema’s: identiteit en cultuur, mediawijsheid en privacy, vitaal burgerschap, diversiteit en inclusie, financien en economie, rechtsstaat en democratie, klimaat en milieu.
  • Tip 3: Vertel en communiceer zo breed mogelijk over de ontwikkelingen, om verbondenheid te stimuleren (met name richting collega’s: nodig uit om feedback te geven). Bijvoorbeeld via social media, aanhaken bij werkgroepen/initiatieven, 1-op-1, winacties, gastlessen. Probeer ook in beelden de koersuitspraak vast te leggen ipv alleen in woorden.
  • Expertiseplatform Praktische Wereldburger: onderzoeken relevante thema’s, geven training, organiseren activiteiten, hebben een kennisbank. Lancering tijdens de week van de circulaire economie (1-5 feb 2021).
  • Hoe krijg je collega-docenten (met name vakdocenten) mee? Challenges werken goed want die doen aanspraak op vakkennis.

Bekijk hier de webinar terug

----------------------------------------------------------------------------------------
Scholing van docenten met betrekking tot duurzaamheid: een nieuwe uitdaging 

door Gaaike Euwema (bestuursadviseur en programmamanager Noorderpoort duurzaam) en Rob de Vrind (projectleider Duurzaam MBO en Duurzaamheidscoördinator Koning Willem I College) 

  • WSA als multifunctionele tool, inzetbaar voor niet alleen duurzaamheid maar allerlei onderwijsproblemen.  
  • KW1C docenten volgen 2 scholingen op o.a. duurzaamheid.
  • Rob voert intakegesprekken uit met docenten om zicht te krijgen op waar ze staan, hun motivatie en wat ze willen leren. Hij geeft gastlessen ter inspiratie, stuurt aan op zelfstudie over de inhoud en nodigt uit voor webinars/symposia.
    o Gastles: gaat over geluk. Wat heb je nodig om gelukkig te zijn? Sociaal, economisch en ecologisch. Dat is duurzaamheid, daar zijn de SDGs voor. Reikt Donut economie aan om dat te begrijpen en rubriceert de SDGs.
      o Trias competenties: reduceren (energie en materialen), duurzaam gebruik, efficiënt gebruik. Technologie, creativiteit, ondernemerschap.
      o Duurzaam MBO voor inspiratie en leermiddelen over verschillende leergebieden en het keuzedeel Duurzaamheid in het Beroep.
      o Werk samen met je omgeving!
  • Opdracht Gaaike: zorg dat duurzaamheid integraal in het onderwijs wordt verwerkt (incl. bedrijfsvoering, visie, etc.) op Noorderpoort. Bijscholing voor docenten ook belangrijk, gelukkig waren zij gemotiveerd.
      o 4 interne opleidingstrajecten duurzaamheid (e-learnings): algemene introductie op thema duurzaamheid voor alle medewerkers (soort basiscursus), duurzaamheid in het curriculum (groepscursus, vakspecifiek en praktisch toepasbaar), modules voor studenten (toepasbaar in verschillende vakken/opleidingen, flexibel te gebruiken door docent), en over de SDGs in de praktijk.
      o Wordt aangeboden door Noorderpoort Academie (interne scholing).
      o Daarover naar buiten treden (SDG charter, Leren voor Morgen, convenanten, etc.)
      o Zo ontstaat er van nature een ‘community’, docenten die gezamenlijk hebben opgetrokken in een opleiding en daarna met elkaar blijven uitwisselen. En dat is ook de enige manier om het gaande te houden.
      o En je probeert stakeholders om je heen in beweging te brengen (mkb-ers, lokale overheden)
  • Verplichting van duurzaamheid in het onderwijs (implementatie in alle KDs) kan effectief dwangmiddel zijn, maar nu nog de kans om duurzaamheid op maat in te werken in je eigen onderwijs (meer eigenaarschap).
  • Leer op school hoe het eigenlijk zou moeten, ook als men daar in het bedrijfsleven/de maatschappij misschien nog niet helemaal klaar voor is. Onderwijs kan (en moet) nooit helemaal aansluiten op de arbeidsmarkt, het moet voorlopen.
  • Docent is zelf verantwoordelijk om relevante beroepspraktijk in te brengen.
  • Gaaike probeert ook om mensen uit de bedrijfsvoering te betrekken bij het onderwijs (bijv. kennis over circulair inkopen).
  • Ambassadeurschap ontstaat als je klein begint, dat kan weer verder groeien. Kost veel moeite om te trekken aan een dood paard, volg de energie in de school (en daarbuiten). En het moet leuk zijn!
  • Tip: nieuwsbrief van www.duurzaambedrijfsleven.nl en klimaatgesprekken.

Bekijk hier de webinar terug

-------------------------------------------------------------------------------------------------------
Hoe maak je ruimte voor inclusiviteit op je school en hoe breng je dit over aan je studenten?

door Lieke Koningen en Charita Zandgrond – Projectmedewerkers ROCvAF 

Er werden definities gegeven over diversiteit, inclusiviteit en gelijkheid. Een divers team hebben is al belangrijk, zorg bovendien ervoor dat alle werknemers zich geaccepteerd voelen en betrek hen bij de besluitvorming. Maak gebruik van de verschillen in je organisatie. Diversiteit omvat in deze context mensen die verschillen in zichtbare (etniciteit, leeftijd, fysieke beperking) en niet zichtbare uiterlijke kenmerken (seksuele oriëntatie, kwaliteiten).

Als onderwijsinstelling heb je een maatschappelijke verantwoordelijkheid. Het is een kleine samenleving waarin er van elkaar geleerd wordt. Het is dan ook belangrijk dat studenten rolmodellen hebben in de organisatie en zich gerepresenteerd voelen. Als studenten en medewerkers zich veilig voelen, zullen ze meer tevreden en loyaal zijn. Diversiteit zorgt bovendien voor verschillende invalshoeken waardoor problemen vernieuwender en creatiever aangepakt kunnen worden. Het is dus ook zeker waardevol om een divers docententeam te hebben.

Bekijk hier de webinar terug

--------------------------------------------------------------------------------------------------
Een challenge als instrument om studenten actief met duurzaamheid aan de slag te laten gaan 

door Berry Groenendijk (projectleider DOON.nu) en Nancy Boterblom (projectleider Clusius College) 

In dit webinar leggen de organisatoren van de Voedselverspillingschallenge (Nancy en Berry) uit hoe zij het didactische model van een challenge gebruiken om te werken aan duurzaamheid. De Voedselverspillingschallenge wordt in het MBO ingezet om studenten op een nieuwe manier mee te nemen in een aspect van duurzaamheid. Op Groen kennisnet staan lesbrieven beschikbaar die scholen gebruiken in de les, naast de daadwerkelijke challenge als opdracht. Uit een impactmeting blijkt dat de inzet van een challenge als didactische methode een onderzoekende houding bij de studenten bevordert en hen motiveert, onder andere door het competitie-element. De werkvorm past bij design thinking en agile werken en bereidt studenten daardoor voor om in hun werk later óók breed te kijken en denken.

In het webinar diepen Berry en Nancy ook uit welke uitdagingen er zijn als het gaat om aan de slag gaan met duurzaamheid. Waar lopen deelnemers zelf tegenaan in hun werk? Vanuit deze knelpunten sturen Berry en Nancy het gesprek richting de oplossing: wat kun je doen om bijvoorbeeld in te spelen op de intrinsieke motivatie van de studenten? Als je aan de slag wilt met een challenge, is het belangrijk dat die past bij je onderwijs én bij je studenten. De deelnemers delen hun ideeën en wisselen contactgegevens uit om elkaar daarin te helpen.

Bekijk hier de webinar terug

-------------------------------------------------------------------------------------------------------------
Samen met de drie O’s (Onderwijs, Overheid en Ondernemers) werken en leren aan de duurzaamheidsdoelstellingen van 2050 

door Maurijn Ode (practor regionale circulaire economie)

  • MBO College Lelystad onderdeel PPS in Flevoland, Circulaire Regionale Economie (RIF).
  • Circulaire economie als kapstok voor regionale samenwerking. Practoraat als platform voor deze samenwerking (onderwijs, ondernemers, overheid), voorziet in doorlopende leerlijn CRE.
  • Eerstejaars studenten volgen Ondernemen en Burgerschap in CRE (module). Tweedejaars kunnen kiezen voor het keuzedeel Duurzaamheid in het Beroep (met aandacht voor CRE). Derdejaars doen challenges tijdens eindstage (hoe circulair is mijn stagebedrijf?). Niveau 4-studenten gekoppeld aan studenten van Aeres en Windesheim.
  • Regionale samenwerking vertaalt zich naar een hybride leeromgeving, waarin studenten in de praktijk (van elkaar, peer to peer) leren – samen met technasium en hogeschool.
  • Nadruk ligt op een onderzoekende houding met een pragmatische inslag: mbo-ers betrekken bij onderzoek van hogescholen en universiteiten om aandacht te geven aan implementatie.
  • Praktijk Innovatie Centrum CE is een fysieke plek waar bijv. bouwkundestudenten terecht kunnen om van Van Wijnen te leren over circulair bouwen. Hbo’ers ontwerpen, mbo’ers bouwen.
  • Implementatie van alle leuke ideeën is een uitdaging: iedereen moet meedoen, ook docenten. Daarvoor workshops georganiseerd waar alle docenten aan hebben meegedaan. En maak dat prikkelend, met leuke sprekers en activiteiten. Betrek ook altijd studenten erbij.
  • In een field lab wordt innovatie aangejaagd en vindt de opgedane kennis ook een weg naar de partners in bedrijfsleven en overheid.
  • Hoe breng je een PPS tot stand? Veel tijd besteden aan de partners. Bedrijfsleven had veel interesse, de uitdaging is groot voor hen. Dus draagvlak is er wel. Ook bij studenten, die het een belangrijk onderwerp vinden. Dan moet je samenwerkingsovereenkomsten sluiten om een aanvraag te doen bij het ministerie (OCW)  RIF aanvraag. Kost wel veel tijd.
  • Alle studenten krijgen te maken met duurzaamheid, maar in de ene sector is dat wat verder ontwikkeld dan in de andere. (Alle studenten MBO College Lelystad volgen keuzedeel Duurzaamheid in het Beroep. Betaald vanuit RIF.) Info te vinden op WikiWijs: https://maken.wikiwijs.nl/164688/Docentenhandleiding_keuzedeel_duurzaamheid_in_het_beroep_B_C_en_D#!
  • Katapult is een mooie organisatie die kan helpen met het tot stand brengen van PPS-en.
  • Techniek College Rotterdam, TIP Peter Breeman -> BIM en virtual reality om opleidingen aan elkaar te verbinden.

Bekijk hier de webinar terug

---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
Duurzaamheid in je school, duivels dilemma of gewoon doorzetten? - Positionering van je je school in relatie tot duurzaamheid 

Door Gerharda Tamminga (voorzitter College van Bestuur Onderwijsgroep Noord) ism Marjan Nijenbanning (duurzaamste docent voor het MBO 2020) en Ine Sturkenboom (practor Natuurinclusieve Landbouw) . 

Dit webinar is een drieluik met voorbeelden over hoe het Terra College duurzaamheid in de praktijk brengt. Duurzaamheid in je visie opnemen is de eerste stap, maar hoe integreer je duurzaamheid in je onderwijs?

Gerharda Tamminga (CvB Terra) legt uit hoe zij als bestuurder ruimte maakt voor duurzaamheid. Gerharda ziet haar rol vooral als aanjager van omdenken. Het gaat vooral om het opnieuw inrichten van het onderwijs vanuit een duurzame koers. In de praktijk vindt Gerharda met name het aangaan van regionale partnerschappen belangrijk. Door de samenwerking in de regio te versterken, verklein je de afstand tussen het onderwijs en de arbeidsmarkt.

Marjan Nijenbanning is docent en gebruikt in haar lessen het SDG-kompas. Dat kompas is een groot, magnetisch whiteboard dat studenten en docenten samen gebruiken tijdens de lessen. Het kompas geeft visueel weer aan welke SDGs aandacht wordt besteed in de les én is een middel om te praten over de SDGs. Het instrument wordt niet alleen gebruikt in de les maar ook daarbuiten. Zo gebruiken kwartiermakers binnen Terra het kompas bijvoorbeeld om het curriculum te hervormen en is het de bedoeling dat ook onderwijsmakers en bestuurders er gebruik van gaan maken om de visie op duurzaamheid nog verder door te vertalen in de praktijk.

Ine Sturkenboom licht toe hoe zij als practor natuurinclusieve landbouw samenwerkt met de regio. Ine zoekt actief de connectie met het bedrijfsleven en versterkt zo het ondernemend leren. Binnen het practoraat staan oplossingen centraal die zowel economisch, maatschappelijk en ecologisch meerwaarde opleveren. Vooral de koppeling tussen student en de professional zorgt voor een ontwikkelgerichte benadering van verduurzaming.

Bekijk hier de webinar terug

--------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
Slotevent: debat, muziek & feestelijke uitreiking SustainaBul 2020 
Diverse sprekers: vanuit de politiek, studenten, bestuurders, docenten en duurzame denkers en doeners.

Met: Sandra Pellegrom (nationaal coordinator duurzame ontwikkelingsdoelen), Annemarie Moons (bestuursvoorzitter Wellantcollege), Ans Christophe (voorzitter FSR van de MBO Raad en lid CvB van Citaverde College), Dominique Derks (practor duurzaam denken, duurzaam doen bij Friesland College), Marjan Nijenbanning (Duurzame Docent MBO 2020), studenten uit het MBO en diverse andere duurzame denkers en doeners.

Wat wij leerden:

- Je hebt echt alle onderdelen van de WSA nodig om duurzaamheid goed in te bedden, anders loop je ergens vast.

- Een duidelijke visie en strategie is cruciaal, maar ook het eigenaarschap van mensen op de werkvloer. Als leidinggevende moet je de initiatieven op gebied van duurzaamheid op de werkvloer, waar mensen eigenaarschap over voelen, ruimte kunnen geven.

- Klein beginnen en gewoon doen. Zorg voor een balans tussen visie, strategie en zichtbare projecten/activiteiten waar mensen energie van krijgen

- Het is belangrijk dat duurzaamheid echt in het DNA van de school komt. Dat het niet een groen sausje is. Duurzaamheid zit nu op sommige plaatsen wel in het curriculum, maar docenten lijken er nu nog niet altijd echt voor te gaan. Creeer leeromgevingen binnen je organisatie en stel een practor aan die dit leidt.

- Het mooiste in je onderwijs is als studenten zich zowel inhoudelijk als persoonlijk met duurzaamheid kunnen verbinden. Mooie voorbeelden daarvan zijn de genomineerde good practices, maar ook het burgerschapsonderwijs op het friesland college dat naar analogie van de T-shaped professional is ontwikkeld.

Bekijk het slotevent terug