Tijdens Sustainabul MBO 2019, de duurzaamheidsranking van onderwijsinstellingen, hebben alle deelnemende scholen hun Best practice gedeeld. Omdat dit inspirerend kan zijn voor andere MBO’s, delen wij hier die lijst. De voorbeelden zijn door ons geplaatst onder het onderdeel van de Whole School Approach (WSA) waar het project de meeste impact op heeft. Het idee van de WSA is dat een project op alle aspecten impact heeft. Hoe de best practices in dit artikel geplaatst zijn, is dan ook vooral bedoeld om te inspireren over de verschillende aspecten van de WSA. 

bloem WSA

Visie

Koning Willem I College – jaarverslag duurzaamheid
Het Koning Willem I College maakt ieder jaar een jaarverslag duurzaamheid. Het jaarverslag dient om de samenleving te laten zien hoe de school bezig is met duurzame ontwikkeling. Het jaarverslag, waar meer dan 100 items in staan, wordt ondertekend door het College van Bestuur.

Scalda
Scalda zet zich in om duurzaamheid in het onderwijs en in de opleidingen te integreren. Daarom heeft de school per cluster en dienst een Ambassadeur Duurzaamheid aangesteld en opende in 2017 het eerste MBO Green Office. Via de website Duurzaam Scalda worden ervaringen, activiteiten en plannen gedeeld. Een voorbeeld van één van die projecten is Finding Roots. Dit opleidingstraject helpt studenten van Scalda samen met HZ University of Applied Sciences en de jongerendenktank Jouw Zeeland over duurzaamheid en leiderschap. Het actieprogramma helpt de studenten competenties te ontwikkelen die horen bij een duurzame leider.

Curriculum

Friesland college – Nationaal Testcentrum Circulaire Plastics
Studenten van het Friesland College werken met verschillende opleidingen aan een mobiel klaslokaal met daarin machines die plastic recyclen. Het is de bedoeling dat het klaslokaal gebruikt wordt om in heel Friesland voorlichting te geven over het recyclen van plastics. De basis voor het klaslokaal is een oude zeecontainer. Studenten van metaal zorgen voor versteviging in de constructie en maken deur- en raamopeningen in de container. Studenten van bouw en creatief vakmanschap zorgen voor de afwerking aan de binnenkant en representativiteit aan de buitenkant. In het gehele bouwproces wordt zo duurzaam mogelijk gebouwd en worden materialen hergebruikt.
Niet alleen het klaslokaal zelf, maar ook de recyclemachines worden gemaakt door studenten. Studenten van Megatronica en Electro maken de machines aan de hand van bouwtekeningen van de open source Precious Plastics. Verbeterpunten die de studenten in die tekeningen vinden, koppelen zij weer terug waarmee ze ook bijdragen aan kennisdeling. De machines bewerken plastic afval van een 3d-printer of lasersnijder in verschillende stappen tot plastic draad dat weer gebruikt kan worden als input voor een 3d-printer. Zo verwerken de studenten ook afval uit de eigen werkplek. 
Meer informatie op de website van Friesland College.

Wellantcollege – Nederland Zoemt
Het Wellantcollege heeft vijf kenniscentra waar met maatschappelijke instellingen en het bedrijfsleven wordt gewerkt aan o.a. de SDG’s. Eén van die projecten is Nederland Zoemt. Samen met o.a. Natuur & Milieu en Naturalis heeft Wellant College lesmateriaal ontwikkeld over bijvriendelijk beheer en bijvriendelijke tuinen. De bijdrage van Wellantcollege zit in de ontwikkeling van de lesmodulen en cursussen. Al 200 professionals zijn inmiddels geschoold via een cursus van Wellantcollege.
Naast het ontwikkelen van materialen voor Nederland Zoemt, is de lesstof ook opgenomen in het curriculum van alle groene opleidingen van Wellant. Bijvriendelijk beheer is daarmee een uitgangspunt voor alle modeltuinen die studenten moeten aanleggen én voor het inrichten van de buitenruimte van diverse Wellant locaties. Geïnteresseerden kunnen op de website van Nederland Zoemt alle bijenplanten inzien.
Bekijk de lesmodules die het Wellant College ontwikkelde.

Wellant College - Prettig Groen Wonen
Wellantcollege Rijswijk werkt met het project Prettig Groen Wonen aan vergroening van de sociale woningbouw in Den Haag. Zij doen dat samen met diverse partners uit de groensector, woningcorporaties en kennisinstellingen. Het project duurt drie jaar. Een groene woonomgeving draagt o.a. bij aan betere gezondheid (rust, ontspanning) en klimaatadaptatie (koeling tijdens hittegolven). Dit project is bedoeld om ook sociale huurders te laten profiteren van groen in de leefomgeving. 
De impact van dit project is niet gering: de drie betrokken Haagse woningcorporaties bezitten gezamenlijk 35% van het stedelijk oppervlakte van Den Haag. Binnen het project ontwerpen studenten van Wellantcollege een klimaatadaptieve buitenruimte volgens de principes van “levende tuinen”. Gedurende dit traject overleggen zij met bewoners en eigenaren over realisatie van de buitenruimte en over toekomstig beheer. Het is een voorbeeld van een maatschappelijk en duurzaam project met een groot bereik, waarin onderwijs, praktijk en bedrijfsvoering van partnerbedrijven samenkomen.
Meer informatie in een artikel van Groot Rijswijk.

Didactiek

Friesland college – Global Land
Studenten in Leerbedrijf Invloed Studenten (LIS) gaan aan de slag met het integreren van maatschappelijke thema’s op het Friesland college. Sinds vorig jaar zijn de SDG’s leidend voor LIS. Studenten "adopteren" een Global Goal en werken dit uit in een eigen project. Vorig jaar waren de studenten zo enthousiast over deze aanpak, dat zij de uitkomsten wilden delen met zoveel mogelijk mensen. In slechts 10 weken tijd is het de studenten gelukt om van dit idee te komen tot een soort festival genaamd Global Land.
Op Global Land hebben de studenten hun projecten gepresenteerd aan studenten, medewerkers en partijen van buitenaf. Daarnaast werden ook externen uitgenodigd om presentaties te geven en konden de bezoekers genieten van een ‘wereldburger’, gebakken door studenten van de koksopleiding. Global Land was een groot succes. Dat succes zit gedeeltelijk in het feit dat studenten de verantwoordelijkheid dragen en het voortouw namen om dit project op te zetten. De docenten hebben een meer coachende rol. Binnen LIS krijgen studenten de vrijheid om hun eigen nieuwsgierigheid rondom duurzaamheid te volgen.
Meer informatie op de website van Friesland College en in dit filmpje over LIS en de Global Goals.

Zone.college – Gerrits tuin
Het Zone.college in Zwolle wil steeds meer naar buiten met de studenten. Nu wordt dit al toegepast in bijvoorbeeld Gerrits tuin (de naam verwijst naar Gerrit Rietveld, die het aanliggende kantoorpand ontwierp). Daar wordt door studenten een buitenomgeving ingericht en onderhouden. De studenten werken aan een groene omgeving, waar bedrijven, publiek en onderwijs elkaar treffen. Het gebruik en inrichting van de buitenruimte past bij de visie van Zone.college op onderwijs, waar studenten buiten leren in plaats van in een klaslokaal. Het heeft ook invloed op de bedrijfsvoering, omdat er minder vaste gebouwen nodig zijn.
Meer informatie op de website van Zone.college

Citaverde College – Zonnepanelen op het Citaverde College
Dit betreft een wat ouder voorbeeld. In het kader van het concept “ecoschools” en ondernemend leren (een onderwijsconcept dat Citaverde College gebruikt) hebben studenten een project over de installatie van zonnepanelen opgezet. In het praktijkonderwijs hebben zij gewerkt aan de installatie van zonnepanelen op de locatie van het Citaverde College. Voor de studenten is het een leerzame opdracht. Zij komen in een situatie die zij later ook in een baan kunnen tegenkomen. Daarnaast draagt het project bij aan een duurzamere bedrijfsvoering, doordat het energieverbruik omlaag gaat. 
Meer informatie in deze reportage van L1.

Koning Willem I College - Techniekatelier
Op het Koning Willem I College is een techniekatelier opgezet, waar studenten in multidisciplinaire teams werken aan opdrachten. De teams, met daarin een combinatie van techniekbouw-mobiliteits- international business- en ICT-studenten, behandelen maatschappelijke vragen. Een paar voorbeelden van de opdrachten: de vraag van een fabriek om plastic een nieuw leven te geven, het maken van een filmpje over duurzame energie mogelijkheden langs Nederlandse snelwegen, waarom een bedrijf zo’n hoog energieverbruik heeft, hoe een terras duurzaam te verwarmen en te bouwen, en het ontwerpen van een duurzaam tiny restaurant.
Meer informatie in dit filmpje.

Bedrijfsvoering

Wellant College - Wellantcollege eerste school met energielabel A++++
Wellant College is trots op de duurzame prestaties van de nieuwe school in Utrecht. Het gebouw, dat voorziet in een groot deel van de eigen energiebehoefte, moet inspireren tot duurzaam denken. Het gebouw is niet alleen energieneutraal voor de gebouwgebonden installaties; ook andere aspecten van duurzaamheid zijn verwerkt. Afval wordt gescheiden, er is een watertappunt in de kantine en regenwater wordt opgevangen voor het bewateren van de planten. Het energiezuinige concept is het uitgangspunt voor alle aankomende Wellant-nieuwbouwinitiatieven. Het gebouw in Dordrecht is tevens volledig gasloos en er is bij de inrichting van de buitenruimte veel aandacht is voor positieve bijdragen aan biodiversiteit en het klimaat. Het Wellant College is trots op de aandacht die de energiezuinige bouw krijgt in de facility management markt, omdat dat de impact van dit project vergroot.
Meer informatie in het archief van de gemeente Utrecht.

Zone.college – opvang regenwater
Het Zone.college in Zwolle vangt regenwater op en gebruikt dat water in het gebouw. Het enige leidingwater dat gebruikt wordt, is tapwater om te drinken. Het regenwater wordt bij het gebouw opgevangen, gefilterd en daarna door vissen verder schoongemaakt. Het is een gesloten systeem en geen water wordt verspild. Met het regenwater worden bijvoorbeeld toiletten doorgespoeld. Water dat na filtering gebruikt is in de toiletten, komt ook weer terug in de filters.
Het onderhoud van het opvang- en filtratiesysteem is geïntegreerd in de lessen. De studenten van Zone.college verzorgen de vissen in de lessen en controleren het water dagelijks op afwijkingen. Studenten leren zo ook over de waarde van vissen, welke rassen gebruikt kunnen worden voor reiniging van regenwater en wat de kosten en opbrengsten zijn.

Omgeving

Citaverde College – Voedselbossen 
Citaverde College is als projectleider betrokken bij het project Voedselbossen Zuid-Oost Nederland. In januari 2019 hebben studenten van Citaverde College Roermond samen met IVN Roermond het voedselbos Heythuysen aangeplant. Voor derdejaars leerlingen was een bijzondere rol weggelegd: zij stuurden de eerstejaars leerlingen en de leden van IVN aan in dit project.
Meer informatie op de website van Citaverde College.

Citaverde College – AgroLeeft 
Citaverde College werkt via AgroLeeft al lang samen met de agrarische sector. Hoewel duurzaamheid tot voor kort geen expliciet doel was in AgroLeeft, zijn er veel projecten uit dit samenwerkingsverband ontstaan die duurzaamheid raken. Inmiddels is duurzaamheid in de vorm van kringlooplandbouw aangewezen als speerpunt in de nieuwe koers van AgroLeeft. Voorbeelden van aan duurzaamheid gerelateerde activiteiten voor en door leerlingen vanuit AgroLeeft zijn Project sedum telen, Inspiratiesessie duurzaam ondernemen en Symposium Droogte in Nederland.
Meer informatie over de genoemde projecten in de blogs van AgroLeeft en op de website van Citaverde College.

Herman Brood Academie – Metaal Kathedraal
De Metaal Kathedraal (MK) is een ecologische culturele broedplaats en werkplaats voor kunstenaars in Utrecht. Iedere eerste zondag van de maand organiseert MK een programma met workshops, lezingen, muziek, panelgesprekken gericht op alle facetten van duurzaamheid. De studenten van de Herman Brood Academie werken daaraan mee. Studenten van de opleiding Podium- en Studiotechniek helpen bij de geluidstechniek, studenten Artiest bij de optredens en bij panelgesprekken en studenten Muziekmanagement zijn betrokken bij het maken van podcasts. In 2020 start de Herman Brood Academie met radio MeKka (lokale radio omgeving De Meern), waarbij de studenten de techniek, muziek en een deel van de inhoud van de gesprekken omtrent duurzaamheid zullen verzorgen.
Meer informatie over het programma van de Metaal Kathedraal.

Herman Brood Academie – zichtbaarheid als school
Als artistieke opleiding is het vooral belangrijk om zichtbaar en hoorbaar te zijn. De Herman Brood Academie (HBA) vindt het daarbij belangrijk een voortrekkersfunctie te vervullen. De HBA probeert om op diverse momenten als school zichtbaar te zijn in de duurzaamheid, waaronder door diverse activiteiten op bijvoorbeeld de Dag van de Duurzaamheid. Daarbij worden de omgeving van de school én de stad betrokken. Andere voorbeelden waarop de HBA zichtbaar is als duurzame school, zijn:
 - Veganistische lunch met een kleine voetafdruk klaargemaakt door studenten van muziekschool Het Popstation in Utrecht;
- Een duurzame speurtocht door de stad waar verschillende winkels en organisaties bij betrokken zijn;
- Vergroening in de stad door 'Guerilla gardening' in het centrum van Utrecht;
- Een aantal keren per jaar kan duurzame - hergebruikte en eco-vriendelijk bedrukte kleding -  van Stichting Je Moeder door studenten worden aangeschaft.